Lactobacillus là gì? Các chủng phổ biến và có trong thực phẩm nào
Bạn thấy chữ Lactobacillus trên gần như mọi hộp men vi sinh và hũ sữa chua, nhưng lactobacillus là gì và vì sao tên chủng dài như vậy? Whey Tốt giải thích chi vi khuẩn này, các chủng có mã hay gặp, thực phẩm chứa nhiều và cách đọc tên trên nhãn. Nhờ đó, bạn biết mình mua chủng nào.
Lactobacillus là một chi vi khuẩn sinh axit lactic, sống tự nhiên trong ruột, miệng, vùng kín của người và trong thực phẩm lên men như sữa chua, kim chi. Đây là nhóm được nghiên cứu và dùng làm men vi sinh phổ biến hơn cả.
Tên đầy đủ của một lợi khuẩn gồm chi, loài và mã chủng, ví dụ Lactobacillus acidophilus NCFM. Tác dụng gắn với mã chủng, nên hai sản phẩm cùng ghi Lactobacillus không có nghĩa là giống nhau.
Lactobacillus là chi vi khuẩn sinh axit lactic. Nguồn: internet
Bảng dưới đây liệt kê các chủng Lactobacillus hay gặp trên nhãn. Bạn có thể đọc theo nhu cầu:
- Muốn hiểu chi vi khuẩn này là gì: đọc mục đặc điểm và mục cách đọc tên chủng.
- Đang cầm hộp men vi sinh ghi nhiều chủng: đọc bảng và mục các chủng phổ biến.
- Muốn bổ sung qua bữa ăn: đọc mục thực phẩm chứa nhiều Lactobacillus.
- Thấy nhãn ghi Bifidobacterium hoặc Bacillus: đọc hai mục so sánh ở cuối.
Bảng các chủng Lactobacillus phổ biến trên nhãn men vi sinh
Bảng dưới đây xếp bảy chủng hay xuất hiện trên nhãn sản phẩm bán tại Việt Nam, kèm mã định danh và nhóm nghiên cứu chính. Cột nghiên cứu ghi hướng đã có thử nghiệm trên người, không phải lời hứa về tác dụng.
Vuốt nhẹ bảng dưới đây sang ngang để xem hết thông tin
| Loài | Mã chủng hay gặp | Có trong | Hướng nghiên cứu chính |
|---|---|---|---|
| 1. Lactobacillus acidophilus | NCFM, La-5, La-14 | Viên men vi sinh, sữa chua bổ sung | Tiêu hóa lactose, dùng hằng ngày |
| 2. Lactobacillus rhamnosus | GG, GR-1, HN001 | Viên men vi sinh, một số sữa chua | Ổn định đường ruột trong đợt kháng sinh, vùng kín ở phụ nữ |
| 3. Lactobacillus plantarum | 299v, Lp-115 | Kim chi, dưa cải, viên men vi sinh | Bụng nhẹ, ít chướng hơi |
| 4. Lactobacillus casei và paracasei | Shirota, Lpc-37, F-19 | Sữa chua uống, viên men vi sinh | Dùng hằng ngày, hỗ trợ tiêu hóa |
| 5. Lactobacillus reuteri | RC-14, DSM 17938 | Viên men vi sinh, sữa chua bổ sung | Vùng kín ở phụ nữ, đường ruột |
| 6. Lactobacillus bulgaricus | Không thường ghi mã | Sữa chua truyền thống | Lên men sữa, tiêu hóa lactose |
| 7. Lactobacillus gasseri | LG21, SBT2055 | Một số sữa chua Nhật, viên men vi sinh | Dạ dày, hỗ trợ tiêu hóa |
Mã chủng là phần quan trọng nhất trên nhãn, vì nghiên cứu được làm trên mã cụ thể. Sản phẩm chỉ ghi tên loài mà không có mã thì bạn không tra được bằng chứng đi kèm.
Bảy chủng Lactobacillus hay gặp. Nguồn: internet
Đặc điểm của chi Lactobacillus
Lactobacillus là vi khuẩn hình que, không sinh bào tử, lên men đường thành axit lactic. Axit này làm môi trường quanh chúng chua hơn, gây bất lợi cho nhiều vi khuẩn gây hại và tạo vị chua đặc trưng của sữa chua, dưa muối.
Chi này sống ở nhiều nơi trong cơ thể: ruột non, miệng, và chiếm ưu thế ở vùng kín của phụ nữ khỏe mạnh. Ở thực phẩm, chúng là tác nhân chính của quá trình lên men sữa và rau củ.
Vì sống được ở môi trường axit, Lactobacillus vượt qua dạ dày tốt hơn nhiều nhóm khác, dù vẫn hao hụt đáng kể. Đây là lý do chi này được chọn làm men vi sinh từ rất sớm, trước cả khi có định nghĩa lợi khuẩn probiotic là gì như hiện nay.
Lactobacillus lên men đường thành axit lactic. Nguồn: internet
Cách đọc tên một chủng Lactobacillus trên nhãn
Tên khoa học gồm ba phần: chi viết hoa, loài viết thường và mã chủng ở cuối. Với Lactobacillus rhamnosus GG, Lactobacillus là chi, rhamnosus là loài, GG là mã chủng được phân lập và nghiên cứu riêng.
Theo tài liệu đồng thuận của ISAPP về probiotic, lợi ích của probiotic gắn với chủng. Bằng chứng không suy rộng từ loài này sang loài khác hay từ chủng này sang chủng khác. Hai viên cùng ghi Lactobacillus rhamnosus nhưng khác mã có thể cho kết quả khác nhau.
Nhãn tốt ghi cả số CFU riêng cho từng chủng. Nhãn chỉ ghi tổng CFU cho cả danh sách chủng thì bạn không biết chủng nào chiếm bao nhiêu, và thường là chủng rẻ chiếm phần lớn.
Chi và loài cho biết họ hàng, mã chủng mới cho biết viên men vi sinh đó đã được nghiên cứu về điều gì.
Các chủng Lactobacillus phổ biến và được nghiên cứu nhiều
Lactobacillus rhamnosus GG là chủng có rất nhiều thử nghiệm trên người, được nghiên cứu về ổn định đường ruột trong đợt kháng sinh và khi đi xa. Lactobacillus acidophilus NCFM là chủng nền của nhiều dòng dùng hằng ngày.
Lactobacillus plantarum 299v được nghiên cứu về cảm giác chướng hơi, còn cặp Lactobacillus rhamnosus GR-1 và Lactobacillus reuteri RC-14 gắn với vùng kín ở phụ nữ. Dòng chuyên biệt cho nhóm này được so sánh ở bài men vi sinh probiotic cho phụ nữ.
Các công thức đa chủng thường gộp nhiều loài Lactobacillus với Bifidobacterium, ví dụ dòng 10 chủng của Mỹ mà bài cách sử dụng probiotic 10 phân tích. Số chủng nhiều không tự động tốt hơn một chủng có mã và liều đủ.
Chủng GG và NCFM được nghiên cứu nhiều. Nguồn: Whey Tốt
Lactobacillus có trong thực phẩm nào
Bạn có thể nhận Lactobacillus mỗi ngày từ bữa ăn mà không cần viên uống. Các nhóm món dưới đây chứa nhiều Lactobacillus hơn cả:
- Sữa chua men sống và sữa chua uống: Lactobacillus bulgaricus, Lactobacillus casei, Lactobacillus paracasei.
- Kefir và phô mai ủ lâu: nhiều loài Lactobacillus cùng nấm men.
- Kim chi, dưa cải, cà pháo muối chua tự nhiên: Lactobacillus plantarum và họ hàng, chỉ khi ăn sống.
- Chao, miso và một số món đậu nành lên men: Lactobacillus đi kèm nấm mốc lên men.
Lợi khuẩn trong thực phẩm không có mã chủng và thay đổi theo mẻ, nên bổ sung theo cách đa dạng nhưng không đo đếm được. Danh sách 12 món thực phẩm giàu probiotic và cách ăn để giữ men sống đã có bài riêng.
Sữa chua và kim chi giàu Lactobacillus. Nguồn: Whey Tốt
Vì sao tên Lactobacillus trên nhãn mới trông lạ hơn trước
Chi Lactobacillus từng gộp hơn 260 loài rất khác nhau. Dựa trên giải trình tự bộ gene, nhóm của Zheng và cộng sự đã tách chi này thành 25 chi.
Tên Lactobacillus được giữ lại cho một nhóm nhỏ gồm acidophilus, bulgaricus và vài loài khác. Các loài còn lại nhận tên chi mới nhưng vẫn giữ tên loài cũ ở phần sau.
Vì thế, nhãn mới có thể ghi Lacticaseibacillus rhamnosus GG thay cho Lactobacillus rhamnosus GG, hoặc Lactiplantibacillus plantarum thay cho Lactobacillus plantarum. Chủng vẫn là chủng đó, chỉ đổi tên chi.
Khi đối chiếu nhãn với nghiên cứu cũ, bạn nhìn vào loài và mã chủng thay vì tên chi. Nhiều hãng vẫn giữ tên cũ trên bao bì để người mua dễ nhận ra.
Lactobacillus khác Bifidobacterium ở đâu
Bifidobacterium là chi lớn thứ hai trong men vi sinh, sống chủ yếu ở ruột già và ưa chất xơ prebiotic. Lactobacillus tập trung nhiều hơn ở ruột non và các bề mặt niêm mạc khác.
Nhiều công thức gộp cả hai để phủ cả ruột non lẫn ruột già. Cách chúng cạnh tranh với vi khuẩn gây hại và tạo axit béo chuỗi ngắn được mô tả trong bài tác dụng của probiotic đến vi khuẩn đường ruột.
Bifidobacterium nhạy với oxy hơn nên khó bảo quản hơn, đó là lý do các dòng có nhiều Bifidobacterium hay yêu cầu giữ dưới 25 độ C. Cách kết hợp hai chi với chất xơ nằm ở bài probiotics và prebiotics là gì.
Hai chi phủ ruột non và ruột già. Nguồn: internet
Men vi sinh dạng bào tử Bacillus khác Lactobacillus thế nào
Bacillus subtilis, Bacillus clausii và Bacillus coagulans tạo bào tử, tức lớp vỏ bảo vệ giúp chúng chịu nhiệt, chịu axit và tồn tại lâu ở nhiệt độ phòng. Lactobacillus không có khả năng này nên hao hụt nhiều hơn qua dạ dày và khi bảo quản.
Bào tử chỉ nảy mầm khi tới ruột, nên tiện cho ống uống sẵn, gói cốm và người hay đi xa. Đổi lại, số chủng Bacillus có nghiên cứu trên người ít hơn Lactobacillus, và tác dụng chỉ kéo dài khi còn bổ sung.
Nhiều dòng gộp cả hai nhóm để tận dụng độ bền của bào tử và bằng chứng của Lactobacillus. Khi đọc nhãn, bạn phân biệt bào tử với vi khuẩn sống bằng chữ spores hoặc bào tử ghi kèm tên loài. Sáu dạng bào chế đã được so sánh ở bài các loại men vi sinh.
Bào tử chịu nhiệt và axit tốt hơn. Nguồn: internet
Chọn sản phẩm có Lactobacillus ghi mã chủng rõ ràng
Khi mua men vi sinh, bạn tìm nhãn ghi đủ chi, loài, mã chủng và CFU riêng từng chủng. Dòng dưới đây là ví dụ với 15 chủng thuộc ba chi, gồm Lactobacillus rhamnosus GG, mỗi chủng có số CFU riêng.
Life Space Double Strength 30 viên. Nguồn: Whey Tốt
Người mới dùng có thể bắt đầu với dòng ít chủng hơn nhưng vẫn có mã, như bốn chủng NCFM, Lpc-37, Bi-07, Bl-04 của dòng Optibac Everyday. Dù chọn dòng nào, một số nhóm người vẫn nên hỏi bác sĩ trước, theo tài liệu của Viện Y tế Quốc gia Mỹ về probiotic.
Đối tượng nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng
Bạn đối chiếu bốn nhóm sau trước khi bắt đầu. Nếu thuộc một trong số đó, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ:
- Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú.
- Người đang dùng thuốc theo đơn dài ngày hoặc đang được bác sĩ theo dõi sức khỏe định kỳ.
- Người vừa trải qua phẫu thuật hoặc đang nằm viện.
- Người từng phản ứng với sữa, đậu nành hoặc thành phần khác ghi trên nhãn.
Ban biên tập Whey Tốt không phải nhân viên y tế, nội dung tổng hợp từ nhãn sản phẩm và tài liệu khoa học. Thắc mắc về tình trạng riêng, bạn trao đổi trực tiếp với bác sĩ.
Lactobacillus là chi vi khuẩn sinh axit lactic phổ biến trong men vi sinh, với các chủng có mã như GG, NCFM, 299v, GR-1 và RC-14. Bạn tự quyết định bằng cách đọc loài và mã chủng thay vì tên chi, ưu tiên nhãn ghi CFU riêng từng chủng và ăn thêm sữa chua, kim chi. Khi đó, câu hỏi lactobacillus là gì đã có câu trả lời ngay trên nhãn hộp.
Hai dòng dưới đây đều ghi mã chủng và CFU rõ ràng, giá và tình trạng hàng xem trên trang sản phẩm. Nếu cần đối chiếu nhãn, đội ngũ tư vấn Whey Tốt hỗ trợ qua Zalo và hotline 0937 63 07 28.
Bài viết liên quan
- Probiotic là gì? Lợi khuẩn hoạt động ra sao và ai nên bổ sung mỗi ngày
- Men vi sinh là gì? Phân biệt các loại dạng gói, ống, viên và men sống
- Lợi khuẩn đường ruột là gì? Hệ vi sinh đường ruột hoạt động như thế nào
- Thực phẩm chứa probiotic: 12 món lên men giàu lợi khuẩn dễ tìm mua
- Men vi sinh probiotic của Mỹ: men 10 chủng có tác dụng gì và cách dùng
Lưu ý: Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Hiệu quả sử dụng tùy thuộc vào cơ địa và chế độ dinh dưỡng, tập luyện của mỗi người.
