Protein thực vật là gì? Nguồn đạm thực vật và so sánh với đạm động vật
Protein thực vật là chất đạm có trong đậu, hạt, ngũ cốc nguyên hạt và rau xanh, nguồn đạm bữa ăn Việt vốn có sẵn nhưng ít ai tính đủ. Trong bài, Whey Tốt liệt kê nguồn đạm theo gam trên 100 g, cách phối để đủ axit amin và so thẳng với đạm động vật.
⭐ Nội dung chính bài viết:
- Đạm thực vật có nhiều trong đậu nành, đậu lăng, hạt bí, hạt gai dầu: 9-31 g mỗi 100 g.
- Phối 2 nhóm đậu và ngũ cốc trong ngày là đủ 9 axit amin thiết yếu, không cần cùng bữa.
- Tỷ lệ axit amin thiết yếu: đạm thực vật 21-35%, đạm động vật 32-43%; bù bằng khẩu phần lớn hơn.
- Người trưởng thành cần 0,8 g đạm mỗi kg cân nặng, người tập luyện 1,4-2,0 g.
1. Protein Thực Vật Là Gì?
Protein thực vật, hay đạm thực vật, là chất đạm có trong các loại đậu, hạt, ngũ cốc nguyên hạt và rau xanh đậm. Các sản phẩm chế biến từ chúng như đậu phụ, sữa đậu nành hay mì căn cũng thuộc nhóm này. Giống đạm động vật, đạm thực vật cũng cấu tạo từ 20 axit amin, trong đó 9 loại cơ thể không tự tổng hợp được.
Khác biệt nằm ở tỷ lệ của từng axit amin và cách cơ thể tiêu hóa. Hai điểm này quyết định toàn bộ cách bạn phối bữa ăn ở các mục sau.
Trong dinh dưỡng, đạm chia thành hai nhóm. Đạm hoàn chỉnh đủ 9 axit amin thiết yếu ở tỷ lệ cơ thể cần, gồm hầu hết đạm động vật cùng đậu nành, diêm mạch, kiều mạch. Đạm chưa hoàn chỉnh thiếu hoặc thấp một vài axit amin, gồm đa số ngũ cốc, đậu và hạt khi ăn riêng lẻ.
Theo Whey Tốt, chữ chưa hoàn chỉnh dễ gây hiểu sai. Nó không có nghĩa là đạm kém, mà chỉ nói rằng cần ăn nhiều nguồn trong ngày để các loại bù cho nhau. Người ăn cơm với đậu phụ và rau, kèm một nắm hạt buổi chiều, đã tự phối đủ mà không hay biết.
Bài này nói về đạm thực vật trong thực phẩm. Bột đạm chiết xuất là một chủ đề riêng, được bóc tách trong bài vegan protein có tốt không với số liệu leucine và cách chọn.
2. Đạm Thực Vật Gồm Những Gì?
Đạm thực vật gồm 5 nhóm nguồn chính: các loại đậu, các loại hạt, ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh đậm và sản phẩm chế biến. Mỗi nhóm đóng góp một phần hồ sơ axit amin, nên bữa ăn đủ đạm thực vật thường có mặt từ hai nhóm trở lên.
👉Vuốt bảng dưới đây sang ngang để xem hết thông tin
| Nhóm | Ví Dụ | Đặc Điểm Đạm | Điểm Cần Bù |
|---|---|---|---|
| Các loại đậu | Đậu nành, đậu lăng, đậu gà, đậu đen, đậu Hà Lan | Giàu lysine, 8-18 g đạm mỗi 100 g chín | Thấp methionine, bù bằng ngũ cốc |
| Các loại hạt | Hạt bí, hạt gai dầu, hạnh nhân, đậu phộng, hạt chia | Giàu đạm và chất béo tốt, 17-31 g mỗi 100 g | Năng lượng cao, ăn theo nắm nhỏ |
| Ngũ cốc nguyên hạt | Yến mạch, diêm mạch, gạo lứt, kiều mạch | Giàu methionine, 4-17 g mỗi 100 g | Thấp lysine, bù bằng đậu |
| Rau xanh đậm | Bông cải xanh, rau bina, cải xoăn, măng tây | Đạm ít, 2-4 g mỗi 100 g | Chỉ là phần cộng thêm, không phải nguồn chính |
| Sản phẩm chế biến | Đậu phụ, tempeh, mì căn, sữa đậu nành | Đạm cô đặc, 8-25 g mỗi 100 g | Chọn loại ít muối, ít đường |
Nhìn vào cột điểm cần bù, bạn thấy đậu và ngũ cốc là cặp đôi tự nhiên: đậu giàu lysine nhưng thấp methionine, ngũ cốc thì ngược lại. Cơm với đậu, bánh mì với bơ đậu phộng hay cháo yến mạch với sữa đậu nành đều là các cặp phối đúng nguyên tắc này.
3. Đạm Thực Vật Có Trong 15 Thực Phẩm Nào?
Đạm thực vật có nhiều trong hạt gai dầu, hạt bí, đậu phộng, mì căn, tempeh, đậu nành, hạnh nhân và hạt chia. Tiếp theo là yến mạch, đậu lăng, đậu gà, đậu đen, đậu phụ, diêm mạch và bông cải xanh. Bảng dưới xếp 15 nguồn này theo gam đạm trên 100 g ở dạng thường ăn, để bạn ước lượng khẩu phần thay vì đoán.
👉Vuốt bảng dưới đây sang ngang để xem hết thông tin
| Thực Phẩm | Dạng Tính | Đạm Mỗi 100 g | Ghi Chú |
|---|---|---|---|
| Hạt gai dầu | Hạt bóc vỏ | Khoảng 31 g | Đủ 9 axit amin, giàu omega-3 thực vật |
| Hạt bí | Hạt bóc vỏ | Khoảng 30 g | Giàu magie và kẽm |
| Đậu phộng | Hạt rang không muối | Khoảng 26 g | Năng lượng cao, ăn theo nắm nhỏ |
| Mì căn | Gluten lúa mì | Khoảng 25 g | Thấp lysine, không hợp người tránh gluten |
| Tempeh | Đậu nành lên men | Khoảng 19 g | Đạm hoàn chỉnh, dễ tiêu hơn đậu nguyên hạt |
| Hạnh nhân | Hạt sống hoặc rang | Khoảng 21 g | Giàu vitamin E |
| Đậu nành | Luộc chín | Khoảng 16-18 g | Đạm hoàn chỉnh |
| Hạt chia | Hạt khô | Khoảng 17 g | Rất giàu chất xơ, hút nước mạnh |
| Yến mạch | Hạt khô | Khoảng 13-17 g | Tính trên yến mạch khô, nấu chín còn khoảng 2-3 g |
| Đậu phụ | Miếng cứng | Khoảng 8-12 g | Đậu phụ non ít đạm hơn đậu phụ cứng |
| Đậu lăng | Nấu chín | Khoảng 9 g | Nấu nhanh, giàu sắt |
| Đậu gà | Nấu chín | Khoảng 9 g | Nguyên liệu của hummus |
| Đậu đen | Nấu chín | Khoảng 9 g | Giàu chất xơ |
| Diêm mạch | Nấu chín | Khoảng 4-5 g | Đạm hoàn chỉnh, tính trên hạt đã nấu |
| Bông cải xanh | Luộc | Khoảng 3 g | Đạm ít nhưng góp thêm cho ngày |
Lưu ý dạng tính khi so. Hạt khô cho con số cao vì ít nước, còn đậu nấu chín đã ngậm nước nên con số thấp hơn. Một bát đậu lăng nấu chín khoảng 200 g cho 18 g đạm, ngang một quả trứng gà lớn cộng một hộp sữa chua.
Nếu muốn mở rộng sang cả nguồn động vật, bài thực phẩm giàu protein xếp thêm thịt, cá, trứng và sữa theo cùng cách tính gam trên 100 g.
4. Protein Thực Vật Có Đủ Axit Amin Thiết Yếu Không?
Có, khi bạn ăn từ hai nhóm nguồn trở lên trong ngày. Đậu nành, diêm mạch, kiều mạch và hạt gai dầu tự thân đã đủ 9 axit amin thiết yếu. Các nguồn còn lại cần phối: đậu bù lysine cho ngũ cốc, ngũ cốc và hạt bù methionine cho đậu.
Điểm khác so với đạm động vật là tỷ lệ. Một khảo sát 35 loại protein phân lập đăng trên tạp chí Amino Acids đã đo tỷ lệ axit amin thiết yếu của từng nguồn. Yến mạch, đậu lupin và lúa mì chỉ khoảng 21-22%, so với 43% của whey và 32% của trứng.
Đậu nành và đậu Hà Lan đứng ở khoảng giữa hai mốc đó. Vì vậy chúng thường được chọn làm nguồn chính trong công thức phối.
Hệ quả thực dụng: cùng 20 g đạm, phần từ thực vật mang ít axit amin thiết yếu hơn phần từ động vật. Cách bù đơn giản là ăn khẩu phần đạm thực vật lớn hơn khoảng 20-30% so với khẩu phần đạm động vật tương ứng. Hoặc thêm một nguồn đạm hoàn chỉnh như đậu nành vào ngày ăn.
Quan niệm phải ăn đậu và ngũ cốc trong cùng một bữa đã lỗi thời. Cơ thể giữ được kho axit amin trong nhiều giờ, nên chỉ cần các nguồn xuất hiện trong cùng một ngày là đủ.
5. Protein Thực Vật Và Protein Động Vật Khác Nhau Thế Nào?
Đạm động vật có tỷ lệ axit amin thiết yếu cao hơn, tiêu hóa gần trọn vẹn và đi kèm vitamin B12, sắt dạng heme, kẽm. Đạm thực vật có chất xơ, ít chất béo bão hòa, không cholesterol và nhiều hợp chất thực vật, đổi lại tiêu hóa kém hơn một chút và thiếu B12. Bảng dưới đặt hai bên cạnh nhau theo 7 tiêu chí.
👉Vuốt bảng dưới đây sang ngang để xem hết thông tin
| Tiêu Chí | Protein Thực Vật | Protein Động Vật |
|---|---|---|
| Tỷ lệ axit amin thiết yếu | Khoảng 21-35% tùy nguồn | Khoảng 32-43% |
| Leucine trên 20 g đạm | Khoảng 1,4-1,7 g | Khoảng 1,8-2,2 g |
| Tỷ lệ tiêu hóa | Khoảng 75-90%, tăng khi nấu chín, ngâm, lên men | Khoảng 90-95% |
| Chất xơ đi kèm | Có, 5-15 g mỗi khẩu phần đậu | Không có |
| Chất béo bão hòa | Thấp, trừ dừa và một số hạt | Cao ở thịt đỏ và thịt chế biến |
| Vi chất đi kèm | Magie, kali, folate, không có B12 | B12, sắt heme, kẽm, vitamin D ở cá béo |
| Chi phí mỗi 20 g đạm | Thường thấp hơn với đậu, cao hơn với hạt | Trung bình, cao ở cá và thịt bò |
Chất xơ là điểm cộng lớn của bên thực vật: một khẩu phần đậu lăng cho 8-10 g chất xơ, trong khi thịt không có. Người muốn biết thêm nguồn chất xơ ngoài đậu có thể xem bài thực phẩm bổ sung chất xơ.
6. Nên Chọn Protein Thực Vật Hay Protein Động Vật?
Câu trả lời của Whey Tốt là phối cả hai nếu chế độ ăn của bạn cho phép, và phối nhiều nguồn thực vật nếu bạn ăn chay. Không có bằng chứng cho thấy phải chọn một bên; đa dạng nguồn mới là yếu tố quyết định.
Với mục tiêu tập luyện, thử nghiệm 12 tuần trên 161 nam giới đã so đạm đậu Hà Lan với whey. Nhóm dùng đạm đậu tăng độ dày cơ tay trước tương đương nhóm whey khi tổng đạm đủ và tập đều. Nguồn đạm vì thế không phải rào cản, tổng lượng và cách phối mới là chuyện cần lo.
Ba tình huống nên nghiêng về đạm thực vật: bạn ăn chay, bạn muốn giảm thịt đỏ và thịt chế biến, hoặc bạn cần thêm chất xơ. Ba tình huống nên giữ đạm động vật: cần leucine cao ngay sau tập nặng, ăn được ít nên cần đạm cô đặc, hoặc khó bổ sung B12.
7. Cơ Thể Hấp Thu Đạm Thực Vật Tốt Không?
Cơ thể hấp thu khoảng 75-90% đạm thực vật tùy cách chế biến, thấp hơn mức 90-95% của đạm động vật. Nguyên nhân là thành tế bào thực vật, chất xơ và một số hợp chất kháng dinh dưỡng như phytate, lectin cản enzym tiêu hóa tiếp cận đạm.
Bốn cách chế biến làm tăng tỷ lệ hấp thu:
- Ngâm đậu 8-12 giờ và đổ nước ngâm trước khi nấu, giảm phytate và oligosaccharide gây đầy hơi.
- Nấu chín kỹ: nhiệt phá vỡ lectin và làm mềm thành tế bào, đậu nấu áp suất tiêu hóa tốt hơn đậu luộc thường.
- Lên men như tempeh, natto, miso: vi sinh đã phân giải một phần đạm và phytate sẵn cho bạn.
- Xay nhỏ hoặc nảy mầm: hạt xay thành bơ hạt, ngũ cốc nảy mầm đều dễ tiêu hơn dạng nguyên hạt.
Tempeh và đậu phụ vì thế là hai nguồn đạm thực vật thân thiện với người tiêu hóa yếu. Đậu nguyên hạt vẫn tốt, chỉ cần ngâm kỹ và tăng lượng từ từ.
8. Bạn Cần Bao Nhiêu Protein Mỗi Ngày Là Đủ?
Người trưởng thành ít vận động cần khoảng 0,8 g protein cho mỗi kg cân nặng mỗi ngày, tức 48 g với người 60 kg. Người tập luyện đều cần 1,4-2,0 g mỗi kg theo khuyến nghị của Hiệp hội Dinh dưỡng Thể thao Quốc tế. Người ăn chay hoàn toàn nên lấy mức cao hơn trong khoảng để bù tỷ lệ tiêu hóa.
👉Vuốt bảng dưới đây sang ngang để xem hết thông tin
| Đối Tượng | Gam Đạm Mỗi Kg Mỗi Ngày | Ví Dụ Người 60 kg |
|---|---|---|
| Người trưởng thành ít vận động | 0,8 g | Khoảng 48 g |
| Người vận động nhẹ, đi bộ, yoga | 1,0-1,2 g | Khoảng 60-72 g |
| Người tập kháng lực hoặc chạy bộ đều | 1,4-2,0 g | Khoảng 84-120 g |
| Người ăn chay hoàn toàn cùng mức vận động | Cộng thêm khoảng 10-20% | Khoảng 53-132 g tùy mức |
Chia tổng đạm thành 3-5 cữ cách nhau 3-4 giờ, mỗi cữ 20-40 g. Với người tập cần thực phẩm tăng cơ bắp từ thực vật, cách rải đều này quan trọng không kém tổng lượng.
9. Phối Nguồn Đạm Thực Vật Thế Nào Để Đủ Chất?
Nguyên tắc phối là ghép nhóm đậu với nhóm ngũ cốc hoặc hạt trong cùng một ngày. Thêm một nguồn đạm hoàn chỉnh như đậu nành hoặc diêm mạch vài lần mỗi tuần. Không cần tính từng miligam axit amin; chỉ cần mỗi ngày có mặt ít ra hai nhóm.
👉Vuốt bảng dưới đây sang ngang để xem hết thông tin
| Cặp Phối | Món Quen Thuộc | Vì Sao Đủ |
|---|---|---|
| Đậu kèm gạo | Cơm với đậu phụ kho, xôi đậu xanh, cơm đậu đen | Gạo bù methionine, đậu bù lysine |
| Đậu kèm lúa mì | Bánh mì kẹp bơ đậu phộng, bánh mì chấm hummus | Cùng nguyên tắc như trên |
| Hạt kèm ngũ cốc | Cháo yến mạch rắc hạt chia và hạnh nhân | Hạt góp lysine và chất béo tốt |
| Đậu nành đơn lẻ | Sữa đậu nành, đậu phụ, tempeh | Tự thân đã đủ 9 axit amin |
| Rau xanh kèm đậu | Canh rau bina đậu phụ, salad đậu gà bông cải | Rau góp vi chất, đậu góp đạm chính |
Cách kiểm nhanh cuối ngày: bạn đã ăn một món đậu, một món ngũ cốc nguyên hạt và một nắm hạt chưa? Nếu rồi, hồ sơ axit amin gần như đã cân đối. Thiếu một trong ba nhóm, hãy bổ sung ở bữa kế.
10. Thực Đơn Một Ngày Đủ Đạm Từ Thực Vật Trông Ra Sao?
Một ngày đủ khoảng 85-90 g đạm hoàn toàn từ thực vật cho người 60-65 kg không khó. Sáng cháo yến mạch sữa đậu nành, trưa cơm gạo lứt với đậu phụ và rau, xế một nắm hạt bí, tối tempeh xào rau. Bảng dưới tính gam đạm từng bữa để bạn thay món theo khẩu vị.
👉Vuốt bảng dưới đây sang ngang để xem hết thông tin
| Bữa | Món Gợi Ý | Đạm Ước Tính |
|---|---|---|
| Sáng | 60 g yến mạch nấu với 250 ml sữa đậu nành, 1 muỗng hạt chia | Khoảng 18 g |
| Trưa | 1 bát cơm gạo lứt, 150 g đậu phụ cứng kho, rau luộc | Khoảng 22 g |
| Xế | 30 g hạt bí và 1 quả chuối | Khoảng 10 g |
| Tối | 120 g tempeh xào bông cải, 1 bát cơm, canh đậu lăng | Khoảng 30 g |
| Tối muộn | 250 ml sữa đậu nành không đường | Khoảng 8 g |
Tổng khoảng 88 g đạm, chạm mức 1,4 g mỗi kg của người 63 kg tập luyện vừa. Người tập nặng hơn có thể tăng đậu phụ lên 200 g hoặc thêm một cữ đạm cô đặc.
11. Người Ăn Chay Cần Lưu Ý Vi Chất Nào Khi Chỉ Ăn Đạm Thực Vật?
Người chỉ ăn đạm thực vật cần để ý vitamin B12, sắt, kẽm, canxi, vitamin D, omega-3 dạng EPA và DHA cùng creatine. Các chất này có ít hoặc không có trong thực vật. Riêng B12 gần như bắt buộc phải bổ sung khi ăn thuần chay lâu dài.
- Vitamin B12: không có trong thực vật; thực phẩm tăng cường hoặc viên bổ sung là nguồn duy nhất một cách ổn định.
- Sắt và kẽm: có trong đậu, hạt nhưng hấp thu kém hơn nguồn động vật; ăn kèm vitamin C từ rau quả để tăng hấp thu.
- Canxi và vitamin D: rau xanh đậm, sữa hạt tăng cường và ánh nắng buổi sáng.
- Omega-3 EPA và DHA: hạt chia và hạt lanh chỉ cho ALA, chuyển đổi thấp; dầu tảo là nguồn thuần chay trực tiếp.
- Creatine: gần như không có trong thực vật, người tập ăn chay thường hụt.
Danh sách những gì nên và không nên bổ sung khi ăn chay đã có trong bài thực phẩm bổ sung thuần chay. Hãy xem đây là chuyện của khẩu phần tổng thể, không phải của riêng chất đạm.
12. Khi Nào Nên Dùng Thêm Đạm Thực Vật Dạng Bột?
Nên cân nhắc bột khi bạn đã cố gắng nhưng bữa ăn vẫn thiếu 20 g đạm trở lên so với nhu cầu. Tình huống này thường gặp ở người ăn chay tập luyện, người ăn ít hoặc người không có thời gian nấu nướng. Nếu bữa ăn đã đủ, bột chỉ tốn tiền.
Bột đạm thực vật tốt là loại phối 2-4 nguồn, cho 20-25 g đạm mỗi lần dùng và có bảng axit amin. Cách chấm nhãn theo 5 tiêu chí đã có trong bài bột protein thực vật. Với dòng đang bán tại Whey Tốt, bài Orgain Organic Protein so đủ các bản về đạm và chi phí.
Thời điểm dùng bột không khác thực phẩm: đặt vào chỗ khẩu phần đang thiếu, thường là bữa sáng hoặc sau tập. Liều và cách sử dụng bột organic protein theo cân nặng đã được hướng dẫn riêng.
Nếu bạn cần một ví dụ cụ thể về bột phối 4 nguồn có kèm rau xanh cho ngày ăn thiếu rau, dòng dưới đây là bản đang có sẵn:
Orgain Organic Protein Greens 882g Vị Vanilla
Đánh đổi của bột là chi phí mỗi gam đạm cao hơn đậu và mất đi phần lớn hợp chất thực vật nguyên bản. Người đã ăn đủ đậu, hạt và ngũ cốc mỗi ngày chưa cần mua.
13. Đạm Thực Vật Có Tác Dụng Phụ Hay Rủi Ro Gì Không?
Đạm thực vật an toàn với đa số người trưởng thành. Hai điểm cần để ý là đầy hơi khi mới tăng đậu và dị ứng với đậu nành, đậu phộng hay các loại hạt. Người ăn nhiều thực phẩm chay chế biến sẵn cũng cần xem lượng muối và chất béo thêm vào.
- Đầy hơi: do oligosaccharide trong đậu; ngâm kỹ, tăng lượng từ từ trong 2-3 tuần và uống đủ nước.
- Dị ứng: đậu nành, đậu phộng và hạt cây là ba nhóm dị ứng phổ biến; đọc nhãn với thực phẩm chế biến.
- Muối và chất béo thêm vào: mì căn đóng gói, xúc xích chay và đậu phụ chiên sẵn thường nhiều natri và dầu.
- Gluten: mì căn là gluten cô đặc, không hợp người tránh gluten.
Người đang dùng thuốc theo đơn dài ngày, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú nên hỏi bác sĩ trước khi đổi hẳn nguồn đạm. Với người khỏe mạnh, tăng đậu và hạt từ từ là đủ để cơ thể thích nghi.
14. Người Đọc Thường Hỏi Gì Về Protein Thực Vật?
100 g đậu phụ có bao nhiêu protein?
Đậu phụ cứng cho khoảng 8-12 g đạm mỗi 100 g, đậu phụ non chỉ khoảng 5-6 g vì nhiều nước hơn. Một bìa đậu 200 g cho khoảng 16-24 g đạm.
Ăn chay có đủ đạm không?
Đủ, nếu mỗi ngày có mặt đậu, ngũ cốc nguyên hạt và hạt, với khẩu phần lớn hơn khoảng 10-20% so với người ăn thịt. Người ăn chay tập luyện cần chú ý hơn đến tổng lượng và có thể cần bột đạm.
Thực vật có protein không?
Có. Gần như mọi thực phẩm thực vật đều có đạm, chỉ khác nhau về lượng: đậu và hạt nhiều, ngũ cốc trung bình, rau và trái cây ít.
Đạm thực vật và đạm động vật cái nào tốt hơn?
Không bên nào tốt hơn trong mọi trường hợp. Đạm động vật hoàn chỉnh và dễ tiêu hơn, đạm thực vật có chất xơ và ít chất béo bão hòa. Phối cả hai hoặc phối nhiều nguồn thực vật là cách tối ưu.
Sữa hạt có nhiều đạm không?
Sữa đậu nành cho khoảng 3 g đạm mỗi 100 ml, ngang sữa bò. Sữa hạnh nhân, sữa yến mạch và sữa gạo chỉ khoảng 0,5-1 g, nên không tính là nguồn đạm.
Ăn đậu nành mỗi ngày có sao không?
Với người trưởng thành không dị ứng, 1-2 khẩu phần đậu nành mỗi ngày là mức phổ biến trong nhiều chế độ ăn châu Á. Một ly sữa đậu nành và một bìa đậu phụ là ví dụ điển hình. Người có thắc mắc riêng về sức khỏe nên hỏi bác sĩ.
Năm nhóm nguồn, bảng 15 thực phẩm theo gam đạm, cách phối đậu với ngũ cốc và mốc 0,8-2,0 g mỗi kg cân nặng đã nằm gọn trong bài. Bạn đủ dữ kiện để đưa protein thực vật vào bữa ăn một cách có tính toán. Whey Tốt tin rằng người hiểu nguồn đạm sẽ không bao giờ phải lo thiếu đạm khi ăn chay.
Tính Đủ Đạm Cho Bữa Ăn Cùng Whey Tốt
Nhắn zalo hotline 0937 63 07 28 để được tư vấn phối protein thực vật theo cân nặng và lịch tập của bạn, kèm hàng chính ngạch có tem phụ và hóa đơn VAT.
Lưu ý: Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Hiệu quả sử dụng tùy thuộc vào cơ địa và chế độ dinh dưỡng, tập luyện của mỗi người. Thông tin về protein thực vật trong bài chỉ mang tính tham khảo.
